تحليلگران معتقدند با توجه به مسائل عملياتي، حقوقي و قراردادي، درباره بازگشت نفت ليبي به بازارهاي جهاني در كوتاه مدت ترديد وجود دارد. همچنين بر اساس اعلام رييس شرکت ملي نفت ليبي، با توجه به تخريب برخي از تاسيسات نفتي ليبي در خلال درگيري‌ها ميان مخالفان و موافقان دولت قذافي، بازگشت توليد نفت خام ليبي به حالت عادي زمانبر خواهد بود. به دنبال نا آرامي‌هاي اخير سياسي در ليبي توليد نفت خام اين کشور با کاهش قابل توجهي روبه‌رو شده و به 500 هزار بشکه در روز کاهش يافته است؛ در حالي که توليد اين کشور پيش از آغاز ناآرامي‌ها بيش از 6/1 ميليون بشکه در روز يا حدود 2 درصد از مجموع عرضه جهاني نفت خام بود. تظاهرات کارگران نفتي عمان در اعتراض به دستمزدهاي پايين توقف فعاليت‌هاي اين شرکت را به دنبال داشته و اولين تعطيلي تاسيسات نفتي حاشيه خليج فارس در پي ناآرامي‌هاي سياسي دنياي عرب به شمار مي‌رود. دولت بحرين نيز براي سرکوب اکثريت شيعه مخالف اين حکومت، ضمن اعلام وضعيت فوق‌العاده، از نيروهاي ارتش عربستان کمک گرفته است. کشور ژاپن اگرچه با خطر رکود اقتصادي پس از زلزله رو به رو است، اما احتمالا براي جبران کمبود برق در پي‌تعطيلي نيروگاه‌هاي اتمي ‌اين کشور، به نفت خام کم سولفور بيشتري احتياج پيدا خواهد کرد. در گذشته نيز با اختلال در توليد برق اتمي‌در ژاپن، علاوه بر نفت خام، تقاضاي ديگر سوخت‌هاي فسيلي، از جمله ال.ان.جي و زغال سنگ در ژاپن افزايش يافته است. براساس آمار دبيرخانه سازمان كشورهاي صادركننده نفت (اوپك)، قيمت سبد نفتي اوپك طي دوره 14 مارس الي 30 مارس 2011، ابتدا از حدود 87/107 دلار در هر بشكه تا كمتر از 80/105 دلار در هر بشكه در تاريخ 16 مارس كاهش يافت، ولي مجددا تا سطح 18/110 دلار در هر بشكه در تاريخ 30 مارس 2011 افزايش يافت. ميانگين هفتگي بهاي سبد نفتي اوپک در هفته منتهي به 30 مارس 2011، با 48 سنت كاهش نسبت به هفته پيش از آن به هر بشکه 110 دلار و 14 سنت رسيده است. ميانگين هفتگي بهاي سبد نفتي اوپك در هفته منتهي به 25 مارس 2011 معادل 110 دلار و 62 سنت بود. همچنين ميانگين ماهانه بهاي سبد نفتي اوپک طي ماه مارس (تا 30 مارس 2011)، با 9 دلار و 48 سنت افزايش نسبت به ميانگين ماه فوريه 2011 به هر بشکه 109 دلار و 76 سنت رسيده است. ميانگين بهاي سبد نفتي اوپک در ماه فوريه 2011 معادل 100 دلار و 28 سنت در هر بشکه بود. سبد نفت خام اوپک در بردارنده 12 نوع نفت خام اعضاي اين سازمان شامل مخلوط الجزاير، گريسول آنگولا، اورينته اکوادور، سنگين ايران، سبک بصره، صادراتي کويت، اس ‌سيدر ليبي، سبک «بوني» نيجريه، مارين قطر، سبک عربي عربستان سعودي، موربان امارات و بي.سي.اف 17 ونزوئلا است. ميانگين بهاي هر بشکه نفت خام صادراتي ايران با 46 سنت كاهش نسبت به 3 هفته قبل (9 مارس 2011)، در روز 29 مارس 2011 به بشكه اي 108 دلار و 24 سنت رسيده است. بر اساس آمارهاي امور بين‌الملل شرکت ملي نفت ايران، ميانگين وزني بهاي هر بشکه نفت خام سبک ايران به مقصدهاي مختلف در روز سه شنبه (29 مارس 2011‌) 109 دلار و 75 سنت بود و همين رقم براي نفت خام سنگين در سطح 107 دلار و 20 سنت قرار داشت. همچنين قيمت هر بشکه نفت خام سبک ايران به بازار آفريقاي‌جنوبي 110 دلار و 50 سنت و هر بشکه نفت خام سنگين ايران به اين بازار 108 دلار و 90 سنت گزارش شده است. هر بشکه نفت‌خام سبک ايران در بازار آسيا 109 دلار و 67 سنت، شمال غربي اروپا 110 دلار و 30 سنت و در بازار مديترانه 108 دلار و 90 سنت معامله شده است. هر بشکه نفت خام سنگين ايران نيز در بازار آسيا 107 دلار و 10 سنت، شمال غربي اروپا 108 دلار و 70 سنت و در بازار مديترانه 106 دلار و 35 سنت به فروش رسيده است. طي دوره 9 مارس الي 29 مارس 2011، قيمت نفت خام سبك و سنگين ايران در بازار آسيا با كاهش 73 سنت در هر بشكه همراه بوده و در ساير بازارها با افزايش اندك 6-1 سنت در هر بشكه مواجه بوده است. ميانگين وزني بهاي هر بشکه نفت خام سبك و سنگين ايران نيز نسبت به 3 هفته قبل، به ترتيب به ميزان 39 سنت و 50 سنت در هر بشكه طي دوره مذكور كاهش يافته است.
پيش‌بيني قيمت
در هفته گذشته، ماه مارس به پايان رسيد، در حالي که قيمت نفت خام WTI بالاتر از روزهاي قبل بسته شد و توانايي خود را براي ادامه روند افزايشي به نمايش گذاشت. ماه مذکور بيشترين افزايش را نسبت به ماه‌هاي قبل داشت که در واقع تحت تاثير وقايع بحران منطقه خاورميانه قرار داشت. قيمت بسته شده نشان دهنده اين امر است که بازار اين سطح از قيمت‌ها را پذيرفته است. در دو هفته گذشته قيمت نفت WTI در بين دو سطح قيمتي 103 تا 107 دلار نوسان داشته است. سطح 103 دلار سطح برگشتي است که حمايت مناسبي را ايجاد کرده است و سطح 107 دلار اولين سطح مقاومتي قيمتي است که مانع افزايش بيشتر شد. ذخيره‌سازي‌هاي نفت‌خام آمريکا همچنان نسبت به سال‌هاي گذشته در سطح مناسبي قرار دارد و سطح ذخيره‌سازي بنزين نسبت به سال گذشته کمتر مي‌باشد، ولي در مجموع وضعيت ذخيره‌سازي‌ها مناسب ارزيابي مي‌شود. بيشترين فشار بر قيمت از سمت بحران در کشورهاي توليدکننده نفت وارد مي‌شود که زمان پايان آن نيز نامشخص است. قيمت‌ها نيز نشان دهنده اين موضوع مي‌باشند، زيرا در سطوح جديد به ثبات رسيده اند و دامنه نوساني آنها به سطوح بالاتر انتقال يافته است. درهفته جاري قيمت 107 دلار اولين سطح مقاومتي است که در مقابل افزايش قيمت مانع ايجاد خواهد کرد و دومين سطح 110 دلار است. در مسير کاهشي سطح 103 دلار مانع کاهش بيشتر قيمت مي‌شود.
*كارشناسان ارشد موسسه مطالعات بين‌المللي انرژي
منبع: سايت موسسه مطالعات بين‌المللي انرژي (www.iies.org )