تمامي اين اطلاعات از سايت بورس كالا به آدرس http://www.boursekala.com استخراج شده اند .

 

بورس كالا چيست؟

بورس كالا ، بازاری متشكل و سازمان يافته‌ است كه در آن به طور منظم كالا يا كالاهاي معيني با روش هايي مشخص مورد معامله قرار مي‌گيرند . معمولا در اين بازار تعداد زيادي از عرضه‌كنندگان، كالاهاي خود را به خریداران عرضه مي نمايند.

هرچند از نظر تئوري طبقه‌بندي‌هاي متعددي براي بورس كالا وجود دارد؛ اما با گسترش بازارها، عملا چندين نوع ازنظام هاي اقتصادي بورس كالا در قالب يك تشكل متمركز قرار گرفته است. به طور معمول بورس‌هاي كالايي را در کنار بورس‌هاي اوراق بهادار تعريف مي‌كنند. رسم است كه كالاهاي خام و فرآوري ‌نشده مانند فلزات، پنبه، گندم، برنج و... در بورس كالا داد و ستد ‌مي شوند.

نياز به ايجاد بازاري متشکل و سازمان يافته براي تقابل آزاد عرضه و تقاضا و دستيابي به اثرات مثبت اين مهم در اقتصاد توليد و مصرف، دولت و مجلس شوراي اسلامي را بر آن داشت تا بستر قانوني لازم جهت تاسيس و راه اندازي بورسهاي کالايي را در ايران فراهم سازند. در اين راستا با تصويب بند (ج) ماده (95) قانون برنامه سوم و بند (الف) قانون برنامه چهارم ، شوراي عالي بورس موظف به تشکيل و گسترش بورسهاي کالايي در ايران گرديد.

در پي اين امر، بورس فلزات در شهريور ماه سال 1382 به عنوان اولين بورس کالاي کشور فعاليت خود را آغاز کرد و پس از آن نيز بورس کالاي کشاورزي در شهريور ماه سال 1383شروع به فعاليت نمود.

سپس بر اساس مصوبه شوراي عالي بورس و قانون جديد بازار اوراق بهادار ، در آذر ماه سال 85 موجبات تشکيل شرکت بورس کالاي ايران با ادغام بورس فلزات و کشاورزي فراهم شد و پس از پذيره نويسي و برگزاري مجمع عمومي ، شرکت بورس کالاي ايران از ابتداي مهر ماه سال 86 فعاليت خود را آغاز کرد.

بدين ترتيب ، هم اکنون بورس کالاي ايران با تجربه اي بيش از 4 سال، به داد و ستد انواع محصولات صنعتي و کشاورزي در قالب معاملات نقد، نسيه و سلف مشغول است و راه اندازي معاملات ابزارهاي مشتقه از جمله قراردادهاي آتي را در برنامه هاي توسعه اي خود دارد.

 

درحال حاضر زمينه هاي فعاليت بورس كالای ایران عبارتند از :

• فلزات و مواد معدني (كاني هاي فلزي)

• محصولات شیمیایی و پتروشيمي

• محصولات كشاورزي

• معاملات آتی ( Future )

 

اهداف و مزاياي بورس كالا

بي شك از مهمترين اهداف تاسيس بورس كالا ايجاد بازاري قانونمند، شفاف سازي معاملات و قيمتها ، حذف واسطه گريهاي غيرضروری و مبادله آزاد كالا بين عرضه كنندگان و تقاضا كنندگان است. حضور مستمر نهادهاي نظارتي ، توليدكنندگان، مصرف‌ كنندگان و تجار به همراه حضور كارشناسان و ناظران ، بازاري شفاف و عاري از خلل در روند عرضه و تحويل كالا را نويد مي دهد. در واقع خريداران و فروشندگان در بورس كالا با خيالي آسوده ازخريد و فروش خود ، از مزاياي مترتب بر قوانين و مقررات حاكم بر بورس برخوردار مي‌شوند.


مهمترين اهداف بورس كالا را مي توان به شرح زير خلاصه نمود:

• ايجاد بازاري منسجم ، سازمان يافته و قانونمند براي تسهيل داد و ستد نقدي و آتي كالا ، که در آن قيمت ها به

صورت شفا ف و در اثر تقابل آزاد عرضه و تقاضا کشف مي شود.

• سامان دهي بازار كالاهاي خاص نظير محصولات فلزی کشاورزي ، انرژي و پتروشيمي از طريق مكانيزم اجرائي ناظر بر تعهدات و منافع طرفين معامله.

• كشف قيمت كالاها براساس تعامل و تقابل عرضه و تقاضا و نياز بازار.

• حذف واسطه گري و واسطه هاي غيرضروري در معاملات و خريد و فروش مستقيم بين فروشنده و خريدار.

• كاهش نوسانات مخل بازار و امكان انتقال ريسك.

• كاهش ريسک بين فروشنده و خريدار به دليل اجراي عمليات از طريق اتاق پاياپاي.

• امكان انجام معاملات نقدي و آتي كالا با استفاده از ابزارهاي مناسب .

• فراهم سازي تسهيلات مالي براي خريد و فروش.

• تحليل آماري وضعيت بازار و ارائه خدمات مشاوره در پيش‌بيني نوسانات بازار كالاها به منظور كمك به طرفين معاملات در برنامه ريزي و انجام به موقع تعهداتشان.

• حرکت از يک بازار سنتي به سمت بازار مدرن سرمايه و کالا و تعامل بهتر و قوي تر با بازارهاي بين المللي.

• استفاده از مكانيزم فروش سلف در جهت كسب نقدينگي براي بنگاه هاي توليدي

• استفاده از مكانيزم معاملات آتي در جهت كاهش ريسك بازار و نيز رونق بخشيدن به بازار كالا و حفظ منافع توليد كنندگان و مصرف كنندگان

 

مراحل خريد كالا در بورس كالا

مراحل خريد کالا در بورس كالا به شرح زير است :

دريافت كد مشتري در بورس كالا

اولين قدم براي خريد هر نوع كالاي عرضه شده در بورس كالا تكميل مشخصات خريدار جهت دريافت كد مشتري در بورس كالاست. اين مرحله فقط براي يك بار انجام مي گيرد و ضرورت دارد هر خريداري در بورس كالا، از طريق كارگزار خود اقدام به دريافت كد مشتري نمايد.

مدارك لازم براي دريافت كد مشتري ، براي مشتري حقيقي يا حقوقي متفاوت است:


الف- مدارك و اطلاعات لازم جهت دريافت كد براي اشخاص حقيقي :

• فتوكپي شناسنامه

• فتوكپي كارت ملي

• تكميل فرم درخواست کد مشتریان حقيقي ( شامل اطلاعاتي از قبيل : كد ملي ، شماره حساب بانكي فرد متقاضي ، آدرس و كد پستي ، تلفن تماس)

ب- مدارك و اطلاعات لازم جهت دريافت كد براي اشخاص حقوقي:

• فتوكپي روزنامه رسمي ثبت شركت و فتوكپي روزنامه رسمي آخرين تغييرات شركت و فتوکپی شناسنامه صاحبان امضاء مجاز.


• تكميل فرم درخواست کد مشتریان حقوقي (شامل اطلاعاتي از قبيل : آخرين تركيب اعضاي هيئت مديره ، ليست سهامداران داراي سهام 10% و بالاتر، صاحبان امضاي مجاز ، ارائه شماره حساب جاري شخص حقوقي)


• تكميل فرم درخواست خريد

براي هر بار خريد مي بايست فرم سفارش خريد كالا به وسيله خريدار تكميل گردد. در اين فرم خريدار، مشخصات دقيق كالاي مورد نياز خود را به همراه نام توليد كننده كالا ، حداكثر قيمت خريد و ... را مشخص مي كند.


• بررسي امكان خريد

كارگزار خريدار امكان خريد كالاي مورد درخواست را بررسي نموده و در صورت ضرورت با توليدكننده در مورد عرضه كالا رايزني مي كند.


• واريز پيش پرداخت

در صورت امكان تهيه كالا ، موضوع به اطلاع خريدار مي رسد و ضروری است که خريدار، 10% از ارزش تقریبی كالاي مورد سفارش خود را به عنوان تضمین خرید کالا به حساب كارگزار واريز نمايد.


• خريد كالا

 كارگزار در زمان عرضه كالا در تالار ، طبق درخواست خريدار با سایر كارگزاران رقابت نموده و در صورت عرضه كافي كالا به قيمت مناسب (و تا حداكثر سقف قيمتي تعيين شده توسط خريدار) كالا را خريداري مي نمايد.



• ارسال اطلاعيه خريد

 پس از خريد كالا در تالار ، اطلاعيه خريد كالا به وسيله كارگزار تنظيم شده و برای خريدار ارسال مي گردد. در اين اطلاعيه جزئيات خريد و قيمت به همراه حق الزحمه كارگزاري ، عوارض بورس و عوارض قانوني درج مي شود.


• واريز مابقي وجه

 خريدار بايد حداكثر تا ساعت 10 صبح روز سوم کاری مابقي كل مبلغ كالاي خريداري شده را براساس اطلاعيه خريد به حسابهاي بورس مندرج در اطلاعیه خرید واريز نموده و فيش بانكي را به كارگزاري ارسال نمايد ضمنا ضروری است كه نام واريزكننده وجه كالا حتما با نام خريدار يكسان باشد.


• تسويه حساب با پاياپاي

 پس از واريز مابقي وجه كالا از طرف خريدار، كارگزار خریدار اقدام به تسويه حساب با اتاق پاياپاي نموده و مدارك تسویه كالا را تكميل كرده و آنها را به كارگزار فروشنده تحويل مي نمايد.



• تعيين پيمانكار حمل بار

 در اين مرحله بايد پيمانكار حمل بار و آدرس محل تخليه به وسيله خريدارمشخص شده باشد.



• پيگيري دريافت ثبت سفارش از فروشنده

 در اين مرحله كارگزار خريدار پيگيري هاي لازم جهت ثبت سفارش را انجام مي دهد تا تاييدیه سفارش را از كارگزار فروشنده ‌دريافت كند.


• دريافت حواله

 توليد كننده حواله فروش را صادر كرده و از طريق كارگزاري ، خريدار از صدور حواله اطلاع پيدا مي كند.



• پيگيري خريدار براي حمل كالا

 در اين مرحله خريدار پس از برقراري ارتباط با فروشنده ، هماهنگي هاي لازم را با پيمانكار حمل كالا انجام مي دهد تا كالا را تحويل بگيرد.



• پيگيري خريدار در خريدهاي سلف

 در خريدهاي سلف ، خريدار يك هفته قبل از موعد تحويل كالا ، با فروشنده ارتباط برقرار نموده و پيمانكار حمل كالا را تعيين مي نمايد.

 

 

نحوه خرید و انجام معامله در تالار بورس كالا به وسیله کارگزار

 

مدت زمان انجام معاملات در رینگ معاملات بورس كالا پنج دقيقه است كه به شرح زير صورت مي گيرد :


• زمان سبز (سه دقيقه):

 اين زمان اختصاص به وارد كردن دستورات خريد و فروش دارد كه به وسيله كارگزاران فروشندگان و كارگزاران خريداران انجام مي گيرد. در ابتدا اطلاعات كالا مانند : نماد کالا، حجم كالا (با توجه به محموله هاي تعريف شده)، قيمت فروش/خريد، نوع معامله (نقدي، سلف و...)، نحوه عرضه (تفکيک/يکجا) و محل تحويل وارد سيستم مي شود. در طي اين 3 دقيقه کارگزار خریدار مجاز به اعمال هر تغييري در نوع سفارش خريد و حتي حذف آن است. ولی فروشنده حق حذف دستور خود را ندارد و فقط می تواند افزایش یا کاهش قیمت بدهد. (در صورت عدم درخواست خرید کالا ، عرضه کالا از سیستم حذف می شود.)


• زمان زرد (یک دقیقه):

 پس از اتمام زمان سبز، زمان زرد شروع مي شود كه اصطلاحا" به زمان حراج معروف است. در طي زمان حراج قيمت قابل تغيير است، بدين ترتيب که فروشنده فقط مجاز به کاهش قيمت پيشنهادي خود بوده و خريدار مي تواند قيمت بالاتري را (حداکثر تا سقف پیشنهادی فروشنده) پيشنهاد دهد. با توجه به شرايط بازار و درخواست ناظر تالار امكان افزايش عرضه از طرف كارگزار فروشنده در اين زمان وجود دارد. در اين مرحله كارگزار خريدار مي تواند قيمت پيشنهادي را بپذيرد و يا قيمت پايين تري (سقف قیمت خرید خود را) پيشنهاد بدهد؛همچنین کارگزار خریدار می تواند تا قبل از قبول قیمت فروشنده تقاضای خود را کاهش دهد.


• زمان قرمز (يك دقيقه) (زمان رقابت یا زمان حراج)

 اگر مقدار تقاضايی که سقف قیمت پیشنهادی فروشنده را پذیرفته، بيش از مقدار عرضه باشد معاملات وارد زمان رقابت مي شود و در اين زمان كارگزار خریدار مي تواند قيمتي بالاتر از قيمت فروشنده پيشنهاد نمايد و بديهي است پس از اتمام اين زمان، سيستم دستورات خريد و فروش را بر اساس بالاترين قيمت ها مرتب نموده و آنها را با هم تطابق مي دهد. اساس كار بر اولويت فروش با قيمتهاي پايين تر و زمان ثبت زودتر و اولويت خريد با قيمتهاي بالاتر و زمان ثبت زودتر است. در صورتي که قيمت خريد بيشتر يا مساوي با قيمت فروش باشد، معامله صورت گرفته و پس از تاييد ناظر، گواهينامه معاملات براي طرفين صادر مي شود.


• توجه:

 اگر كالايي وارد مرحله رقابت نشود و کارگزار خریدار قیمت پیشنهادی فروشنده را بپذیرد در همان مرحله زرد تطابق انجام شده و گواهي خريد پس از تاييد ناظر تالار صادر مي شود.

 

روش هاي سفارش قيمت
• سفارش با قيمت باز
سفارشي است كه خريدار يا فروشنده تعيين قيمت معامله را به کارگزار خود واگذار مي کند.

• سفارش با قيمت محدود
سفارشي است که خريدار (يا فروشنده) حداکثر (يا حداقل قيمت) معامله را مشخص مي کند.

• سفارش با قيمت مقطوع
سفارشي است که خريدار (يا فروشنده) قيمت معيني را براي انجام معامله مشخص مي کند.

                                               

عدم نياز به برگزاري مناقصات براي خريد از بورس كالا

 

بر اساس قانون بودجه سال 89 كل كشور كه در تاريخ 24/12/88 به تصويب مجلس شوراي اسلامي رسيده است به موجب بند الف ماده 10 اين قانون  :

" خريد کالا و خدمات از طريق بورس، بدون رعايت احکام و تشريفات قانون برگزاري مناقصات، توسط دستگاههاي اجرائي بلامانع است. همچنين در اجراء قانون برگزاري مناقصات، ماده (17) قانون مديريت خدمات کشوري در سال 1389 ملغي‎الاثر مي‎گردد. "